CIVAK-EKOLOJÎ

Hemû Nûçe

• PJAK: Projeyên ku zirarê didin jîngehê, divê tavile werin rawestandin 

  PJAK’ di daxuyaniya xwe ya bi wesîleya Roja Cîhanî ya Jîngehê de daxwaza rawestandina projeyên ku zirarê dide xwezayê kir.
• Xwezaya Îran û Rojhilatê Kurdistanê bi xetereya tunebûnê re rû bi rû ye 

  Li gorî daneyên fermî û raporên ku di Navenda Mafê Mirovan a Îranê de hat weşandin, pergala xwezayî ya Îranê êdî qonaxa hişyariyê derbas kiriye û gihîştiye asta tunebûnê.
• KCK: Li dijî qirkirina ekolojîk divê her der bibe qada têkoşînê 

  Komîteya Ekolojiyê ya KCK'ê got, "Her cihê ku daristanên me tê birîn, zevî û ava me tê talankirin, li her devera ku bendav, santralên enerjiyê û maden têne avakirin divê bibe qadeke têkoşînê ku mafê jiyanê lê tê parastin."
• Ji akademîsyenan plana wekhev a ji bo paşeroja gerstêrkê 

  Rapora ku ji aliyê Laboratûwara Newekheviyê ya Cîhanê ve hate amadekirin, nîşan da ku li gel bilindkirina standartên jiyanê yên mirovahiyê newekhevî dikare bê kêmkirin û germahiya global jî di bin 2 pileyî de bê hiştin.
• Li Efganistanê di salên dawî de qadên daristanî ji sedî 35 zêde bûne 

  Li Efganistanê, ku ji ber şerê bi salan qadeke berfireh ji daristanên xwe winda kir, hewldanên ji nû ve çandina daran û geşkirina daristanan yên vê dawiyê encamên erênî dane. Rûbera daristanî ya welêt di navbera salên 2011 û 2025’an de ji sedî 35 zêde bûy
• Gel hewldana JES’ê asteng kir: Em ê IGNIS’ê li vê derê nehewînin 

  Bertekên li dijî projeya JES ku ji aliyê şîrketa IGNIS H2 A.Ş. ya Amerîkayê ve li gundên sînor ên navbera navçeya Kanîreş ya Çewlîgê û navçeya Gimgim ya Mûşê tê plankirin, didomin. Di encama berxwedana gel de ekîba şîrketê neçar ma ji gund derkeve.
• Gundiyan li dijî qirkirina daran a li Çewlîgê daxwazname da 

  Li gundê Cafran ê girêdayî Çewlîgê, ji sala 2023’yan û vir ve dar têne birîn. Li dijî vê yekê keyayê gund daxwazname da û xwest ku dawî li qirkirina daran were.
• Piştgriya berxwedana li dijî JES’ê berdewam dike 

  Li gundê Xwarikê yê Gimgimê, çalakiya konvedanê ya ku li dijî projeya JES’ê hatiye destpêkirin mehek li pey xwe hişt. Piştgiriya ji bo berxwedana gelê ku xweza û jîngeha xwe dane destpêkirin berdewam dike.
• NY’ê hişyarî da: Dibe ku vê havînê El Nînoyek xurt bê jiyîn 

  Rêxistina Meteorolojiyê ya Cîhanî (WMO) ku girêdayî Neteweyên Yekbûyî ye ragihand ku îhtîmala ku di havîna 2026’an de El Nînoyek bê jiyîn ji sedî 80 ye. Pispor hişyarî dan ku pêlên germê, hişkesalî û barana dijwar dibe ku di mehên pêş de zêde bibin.
• Li Rûbarokê qirkirina daran 

  Li bejahiya gundê Xoşnav ê Rûbarokê bi destê cerdevanan dar tên birîn.
• Konseya Mafên Mirovan a NY'ê wê bi rojeva hawirdor û mafên mirovan bicive 

  Rûniştina asayî ıya 62'emîn a Konseya Mafên Mirovan a Neteweyên Yekbûyî (NY) wê li Cenevreyê destpê bike.
• Di civîna GEF'ê de nîqaşa li ser fînansmana kesk 

  Civata Giştî ya 8'emîn a Fona Hawirdorê ya Global ku li bajarê Semerkant ê Ozbekistanê hate lidarxistin, bi sozên nû yên fînansmanê û îtiraza welatên bi pêş dikevin a li ser xwegihandina çavkaniyan destpê kir.
• Nobeta li dijî JES’ê bênavber berdewam dike 

  Parêzerên ÇHD’ê serdana nobeta li dijî projeya JES’ê ya ku li gundê Xwarik ê Gimgimê berdewam dike kirin û welatiyan li ser mafên wan ên qanûnî agahdar kirin.
• Li çiyayê Seyîdsadiq şewat derket 

  Îşev agir bi çiya û darên goristana Seyîdsadiq ket û di encamê de gelek dar şewitîn û bû sedem ku  ziyaneke mezin bigihe jîngeha deverê.
• Li Skoçyayê giraveke çêkirî ya efsûnî ji dema Neolîtîkê maye hat dîtin 

  Arkeologên Skoçyayê giraveke çêkirî ya efsûnî ku tê payîn bi qasî 5,000 sal berê ye û ji bîrdariya navdar a Stonehenge kevintir e.
• Li Gimgimê nobeda JES’ê di roja 21’an de ye: Em xaka xwe naterikînin 

  Nobeda çadirê ya ku li Gimgimê li dijî JES’a ku tê plankirin were avakirin hatibû destpêkirin, di roja xwe ya 21’an de berdewam dike. Gundiyên Kêçan û Goşkarê yên ku nobet dewr girtin diyar kirin ku projeya JES’ê dê zirarê bide çandinî sewalkarî û xwezayê
• 'Guherîna avhewayê çemên li cîhanê bêdeng difetisîne' 

  Li gorî lêkolîneke nû, beşek mezin ji çemên cîhanê oksîjenê winda dikin û herêmên tropîkal di xetereya mezin de ne.
• Li Kobanê amadekariyên patos û çandina bîstanan 

  Li bajarê Kobanê ku ev meh û nîvan e amadekariyên jinûvesazkirin û tamîrkirina patosan ên ji bo rakirina zeviyan destpê kirine. Her wiha welatiyan dest bi çandina bîstanan jî kiriye.
• Ziman damarek ji jiyanê ye, nabe ku mirov jê bê par bimîne 

  Ziman hêjayî lêkolîn û naskirinê ye. Di cîhanê de gelek ziman hene ku hatiye jibîrkirin û rûbirûyê jibîrkirinê. Her zimanek xwedî girîngiyeke û divê were parastin.
• Deşta Êzidiyan a li Mîdyadê bi gefa projeya GES'ê re rû bi rû ye 

  Li gundê Bacînê yê Mîdyadê, di doza li hemberî projeya Santrala Enerjiyê ya Rojê (GES) de Dadgeha Şêwirmendiyê biryara dadgeha herêmî pejirand.
• Li dijî projeya JES'ê ya li Gimgimê doz: Şîrketê xwest tevlî bibe 

  Di doza li dijî projeya JES'ê ya li Gimgimê de şîrketa projeyê serî li dadgehê da ku tevlî bibe. Çalakiya nobedê ya gel a li dijî projeyê dewam dike.
• Li dijî JES'ê dest bi nobeda li binê kon kirin: Em ê dest ji têkoşînê bernedin! 

  Şêniyên ku li dijî projeya JES'ê ya li Gimgimê tevlî çalakiya nobedê bûn gotin, "Em bi mînakeke piştevanî û têkoşînê ya komînê li vê derê ne. Em ê xaka xwe ji kesî re nehêlin."
• Li dijî JES’ê çalakiya nobetê destpê kir 

  Li dijî projeya JES’ê bi pêşengiya Meclîsa Ciwanan a Platforma Ekolojiyê ya Gimgimê çalakiya nobetê destpê kir.
• Li Ewropayê gefa hewaya qirêj: Ji ber ozonê 63 hezar kes jiyana xwe ji dest dane 

  Her çiqasî li Ewropayê kalîteya hewayê bi giştî baş bûbe jî, qirêjiya ozonê hîn jî gefek cidî ye. Hat ragihandin ku di sala 2023’yan de 63 hezar kes ji ber qirêjiya ozonê jiyana xwe ji dest dane.
• Li Zozanên Aybastiyê di bin kontrola leşkeran de karê 'sondaj'ê destpê kir 

  Sondaja madenê ya li Zozana Perşembe ya Ordûyê beriya niha hatibû rawestandin, di bin kontrola leşkerî de jinûve hate destpêkirin.