Tûra dawî ya muzakereyên nukleerê yên di navbera Îran û 5+1 welatî de, li bajarê Swîsre Lozanê dewam dike.

Di hevdîtinên ku ev nêzî du hefte ne berdewam dikin de, hewl tê dayîn ku nelihevkirina ev nêzî 10 sal in di navbera Îran û civaka navneteweyî de heye, bê çareserkirin.

Nîqaşên nukleerê yên di navbera Îran û civaka navnaneteweyî de, di 2002’yan de bi avakirina tesîsa hilberandina ava giran û dewlemendkirina uranyumê destpê kirin.

Îranê piştî salekê diyar kir ku wê xebatên dewlemendkirina uranyumê bi sînor bike û di bernameya nukleerê de bi Saziya Enerjiya Atom a Navneteweyî re bixebite. Lê ev pêvajo di 2006’an de bi dawî bû.

Piştî wê demê Neteweyên Yekbûyî, têkildarî sînorkirina xebatên nukleerî yên Îranê de gelek biryar girt.

Di 2013’an de bi hatina Serokkomar Hasan Ruhanî re dema diyalogê ya di têkiliyên navbera Îran û civaka navneteweyî de destpê kir.

Di Mijdara 2013’an de li Îranê li Cenevreyê lihevkirinek demkî îmze kir. Li gor vê lihevkirinê di navbera aliyan de biryar hat girtin ku wê heta 20’ê Tîrmehê xwe bigihînin lihevkirinek berfireh.

Ji bo cudabûn bên çareserkirin,  ji bo muzakereyan 6 meh dem diyar kir. Heta 24’ê Mijdara 2014’an hat dirêjkirin. Di 24’ê Mijdarê de lihev nekirin û li ser vê dîroka lihevkirinê cara 3. hat dirêjkirin û biryar hatibû dayîn ku di 31’ê Adara 2015’an de çarçoveya polîtîk a lihevkirinê bê diyarkirin, di 1’ê Tîrmeha 2015’an de jî aliyên teknîk ên lihevkirinê bê nirxandin.

Di lihevkirina demkî ya li Cenevreyê hatibû kirin de;

-Biryar hatiye dayîn ku wê Îran hejmara santrîfuz a dewlemendkirina uranyumê sînor bike 

-Ji bo asta dewlemendkirina uranyumê di bin asta ku ji bo çêkirina çekên nukleerê de bê girtin, biryar hat dayîn.

Li gorî vê lihevkirinê, Îranê ji stoka uranyumê ya di asta bilind de hatiye dewlemendkirin de, dest berdaye û ji bo lihevkirinê pêk bîne kontrolên navneteweyî yên pêşketî qebûl kiribû. Li beramberê vê hebûna mal a Îranê hatibû cemidandin, pêkanînên razemeniya li Îranê dihat kirin, hat rehetkirin.

KÎ ÇI DIXWAZE?

Bendewariya aliyan a di civîna ku li Lozanê didome  û wê sibê bi dawî bibe de wiha ne:

Welatên 5+1, daxwaz dike ku xebata nukleerê ya hesas a Îranê ji 10 salî zêdetir demî bê rawestandin.

Îranê diyar kir ku pêvajoya 15 salî dij nîqaşê ye lê 10 sal tê nîqaşkirin.

Îran dixwaze  nêzî 10 hezar santrîfujî aktîf bihêle.

DYA’yê di meha Mijdarê de diyar kiribû ku hejmara 6 hezarî dikare bê qebûlkirin.

Rayedarên Îranê jî di navbera hejmara 6500-7000’î de israr dikin.