Madeya 140’an a Destûra Iraqê ya sala 2005’an, di eslê xwe de bi mebesta çareserkirina pirsgirêkên navçeyên bi navê ‘nakok’ di nav wan de Şengal jî heye hatibû nivîsandin. Lê belê, di pratîkê de ev made bû sedema ku Şengal di nava rewşeke bêstatûya qanûnî de bimîne. Bexda û Hewlêrê bi navê Madeya 140 her du aliyan Şengal wekî qadeke di statuya gumanbar de dîtin. Ev rewş, ji bo Êzidiyan ne çareserî, lê veguherî xefikeke stratejîk.

Di arşîvên siyasî de tê dîtin ku her du aliyan jî Şengal wekî çeka siyasî ya li hemberî hev bi kar anîn. Belgeya herî şênber a vê yekê di Raporta Komîteya Bilind a Implementasyona Madeya 140 a sala 2007’an de (Iraq Ministry of State for Provinces) heye; li gorî vê raporê, Şengal ji ber nakokiyên siyasî yên di navbera hikûmeta federal û hikûmeta herêmî de, ji budçeyên pêşxistinê û projeyên ewlehiyê hatibû qutkirin. Ev belge eşkere dike ku Şengal di warê îdarî de bêxwedî hatibû hiştin û ev bêxwedîbûn zemîna fermanê ya dawî bi awayekî zanebûn xurt kir.

Di navbera salên 2007 û 2012’yan de, hêzên ewlehiyê yên Iraqê artêş û polîs û hêzên Pêşmergeyên PDK’ê, her du jî bi awayekî paralel li Şengalê hebûn. Lê belê, di Raporta Navneteweyî ya Krizê (International Crisis Group - ICG) ya bi navê "Iraq’s Disputed Territories: The Case of Sinjar 2009” de, bi hûrgilî hatiye ravekirin ku ev her du hêz ne ji bo parastina gel, lê ji bo çavdêriya hev û parastina berjewendiyên siyasî li wir bûn. Ev rewşa ku ICG wekî "Stalemate" Têkçûna tevgerê pênase dike, Êzidî di nava çarçoveyeke ewlehiyê ya pir qels de hiştin. Gava ku metirsiyek derdiket, Bexda digot "ev di bin desthilatdariya Pêşmerge de ye" û Hewlêr jî digot "ev di bin serweriya navendê de ye". Ev lîstika ku berpirsyariyê ji ser xwe diavêje, zemîna ku Êzidiyan bê parastin dihêle, bi awayekî herî xedar ava kir. Çavkaniya vê rewşê di rapora ICG (Middle East Report N°87, 2009) de bi awayekî berfireh hatiye analîz kirin û tê de eşkere bûye ku ev rewş civaka Êzidî di nava metirsiyeke mezin de hiştiye.

Madeya 140’an ne tenê di warê ewlehiyê de, di warê mafên îdarî û xweseriyê de jî Êzidiyan bêpar kir. Di "Raporên Pêşketinê yên Destûra Iraqê" (UNAMI, 2010), bi awayekî eşkere tê gotin ku civaka Êzidî di nava vê pêvajoya Madeya 140 de bê deng hatiye hiştin û tu mekanîzmayeke ku Êzidiyan beşdarî biryarên ewlehiyê yên herêmê bike, nehatiye avakirin. Ew statuya ku di destûrê de hatibû sozdan, tu carî pêk nehat û ev yek jî rê li ber bêçaretbûna îdarî vekir. Belgeya UNAMI ("Report on the Situation of Minorities in Iraq", 2010) nîşan dide ku bêyî statuyek îdarî ya zelal, Şengal ji hêla qanûnî ve her dem di valahiyê de ma. Ev valahî, di rastiyê de ew zemîn bû ku êrîşkarên radîkal li benda wê bûn. Gava ku tu statuya îdarî ya herêmekê ji bo nakokiyên siyasî digirî, tu di rastiyê de ew herêm bê parastin dike, ji ber ku tu saziyeke fermî ya ku karibe bi awayekî hiqûqî bersivê bide metirsiyan tune ye.

Di heman demê de, gelek daxwaznameyên rûspiyên Êzidî yên ji bo avakirina polîsên herêmî yên ji Êzidiyan" bi sedema Madeya 140 hîna çareser nebûye hatine redkirin. Di arşîvên Saziya Mafên Mirovan a Iraqê (Iraq Human Rights Commission - IHRC, 2011) de, bi dehan dosyayên bi vê naverokê hene. Ev redkirin, di rastiyê de darbeyeke qanûnî bû li ser vîna parastinê. Dewletê û desthilatdariya herêmî bi hevgirtin digotin, "Hûn nikarin xwe biparêzin, ji ber ku qanûn destûrê nade." Ev bersiv, zemîna ku Êzidiyan bêçek û bêvîn dike, bi destê pênûs û morkirinên fermî hatibû nivîsandin. Şengal, di nava Bexda û Hewlêrê de mîna parçeyekî ku nayê xwestin hat hiştin û her du aliyan jî di demên teng de, pişta xwe da Şengalê.

Siyaseta ku di bin siya Madeya 140’an de hat meşandin, bi salan civaka Êzidî bêkar, bêstatu û bêparastin kir. Di sala 2011’an de Saziya Mafên Mirovan a Iraqê di rapora xwe ya salane de (Annual Report on Human Rights in Ninawa Province) bi awayekî hişk hişyarî da ku rewşa ewlehiyê ya Şengalê di bin metirsiyê de ye û pêdivî bi hêzeke parastinê ya taybet heye. Lê belê, vê raporê jî tu encam neda, ji ber ku siyaseta li ser Madeya 140’an ew qas tûj bû ku kesê nedixwest Şengal bibe xwedî hêz. Ev rewşa bêparastina bi zanebûn, zemîna fermanê ya dawî bû ku bi destê Bexda û Hewlêrê bi hev re hatibû pêkanîn. Êzidî di nava vê lîstikê de, hemû mafên xwe yên bingehîn winda kirin; wan ne statu girt, ne ewlehî girt û ne jî rê hat dayîn ku xwe bi xwe biparêzin.

Ev rewşa bêstatu, ne tenê ji aliyê siyasî ve, di heman demê de ji aliyê derûnî ve jî bandoreke mezin li ser Êzidiyan kir. Civak, bi her gavê re bêtir hîs dikir ku ew parçeyekî vê sîstemê nînin. Madeya 140’an, di rastiyê de wekî sîstema qutkirinê xebitî. Ew civaka ku bi hezaran salan li ser axa xwe xwedî vîn bû, niha di nava destûrekê de hatibû bêkarîgerkirin. Her hewldaneke Êzidiyan a ji bo hebûna fermî, di bin vê madeyê de hat tepisandin. Bexda digot "artêşa min heye", Hewlêr digot "Pêşmergeyên min hene", lê di rastiyê de tu kesî parastina Êzidiyan nekir. Ev rewş, zemîna fermanê ya dawî bû. Gava ku tu statuya îdarî ya herêmekê digirî, tu di rastiyê de ew herêm bê parastin dike.

Wekî din, Madeya 140’an, bi xwe re sîstema bêdengiya navneteweyî jî anî. Civaka navneteweyî, gava ku li Şengalê dinêrî, digot "ev herêma nakok e" û bi vî rengî berpirsyariya parastinê ji ser xwe diavêt. Belgeya UNAMI (2010, Section: Sinjar) eşkere dike ku ev rewş ne tenê pirsgirêkeke navxweyî bû, lê di heman demê de pirsgirêkeke ku civaka navneteweyî jî berpirsyar e di bêdengiya li ser statuya Şengalê de. Ew her du aliyên ku dihatin ser Şengalê, di rastiyê de tenê ji bo kontrolê bûn; dema ku metirsî hat, wan her duyan jî pişta xwe da Şengalê. Ev rewşa bêparastina bi zanebûn, zemîna herî xedar a fermanê bû. Ew qanûna ku diviyabû bibe çareserî, bû amûra tunekirinê ya ku Şengal di nava valahiyeke qanûnî û ewlehiyê de hişt.

Di dawiyê de, em dikarin bibêjin ku Madeya 140’an, zemîna dawî ya bêparastinê bû ku bi destê pênûs û morkirinên fermî, jiyana bi hezaran mirovan kir hedefa hêsan. Hemû belgeyên ku me heta niha behs kir, nîşan didin ku fermanê ne bûyerek bû ku ji hewayê ketibe xwarê. Ew encama plana dirêj a dewletan û hêzên ku dixwestin Êzidiyan ji ser rûyê erdê rakin bû. Û Êzidî, di nava van hemû hewldanan de, bi tenê bûn. Tenêbûna wan, encama wê sîstema bêparastinê bû ku bi destê zagonan, bi destê biryarnameyan û bi destê bêdengiya cîhanê hatibû avakirin. Ev, rûyê rastî yê fermanê ye; rûyê ku bi salan di bin siya belgeyên fermî de hatiye veşartin.

Hemû ev pêvajo, di nava salên 2005-2014’an de, Madeya 140’an kir goristana statûyê. Her hewldaneke Êzidiyan a ji bo hebûna fermî, di bin vê madeyê de hat tepisandin. Madeya 140’an, ew qanûna bêstatûbûnê bû ku zemîna fermanê bi destê Bexda û Hewlêrê bi hev re ava kir. Ew her du aliyên ku dihatin ser Şengalê, di rastiyê de tenê ji bo kontrolê bûn; dema ku metirsî hat, wan her duyan jî pişta xwe da Şengalê. Di vî warî de, divê em balê bikişînin ser vê rastiyê: Madeya 140’an, di rastiyê de zemîneke bêçarebûnê ye.