Hewldanên PKK’ê ji bo parastina civakê û astengiyên PDK -10
Hemû belge nîşan didin ku PDK’ê bi zanebûn rê li banga Rêber Apo girt da ku Şengalê wekî keleha xwe ya bê-alternatîf bihêle. Lê gava ku DAÎŞ’ê êrîş kir, ew keleh di kêliyekê de hilweşiya.
Hemû belge nîşan didin ku PDK’ê bi zanebûn rê li banga Rêber Apo girt da ku Şengalê wekî keleha xwe ya bê-alternatîf bihêle. Lê gava ku DAÎŞ’ê êrîş kir, ew keleh di kêliyekê de hilweşiya.
Di navbera salên 2005 û 2014’an de, dewleta Iraqê lawaz bû û civaka Êzîdî di bin rîska qirkirinê de bû. Di vê demê de, PDK'ê bi polîtîkayên rê nedanê Şengal xistibû bin kontrola xwe. Di nava vê rewşa giran de, banga Rêber Apo ya ji bo parastina cewherî ji bo civaka Êzîdî bû mîna ronahiyekê û rêyeke nû nîşanî wan da. Rêber Apo di parêzname û peyamên xwe de bi eşkereyî digot ku civaka Êzîdî rastî qirkirinê hatiye û ji ber vê yekê divê xwe bi xwe biparêze. Li ser vê bangê, PKK’ê xwest bikeve tevgerê û hinek kadroyên xwe şandin Şengalê da ku gel birêxistin bikin. Lê belê, ev hewldanên wan rastî astengiyên PDK’ê hatin, ku PDK'ê wê demê siyaseta xwe li ser bingeha Madeya 140’an dimeşand.
Arşîvên siyasî nîşan didin ku kadroyên PKK’ê ne ji bo şer, lê ji bo perwerdekirina gel a li ser bingeha parastina cewherî diçûn Şengalê. Lê belê, her carê ku wan dixwest bi rûspî û ciwanên Êzîdî re bicivin, ji aliyê hêzên PDK’ê ve dihatin astengkirin. Ev rewş di rapora sala 2009'an a Koma Krîza Navneteweyî (ICG) ya bi navê "Iraq’s Disputed Territories" de jî bi zelalî hatî belgekirin. Di raporê de tê gotin ku PDK’ê Şengal wekî herêma xwe ya taybet didît û rê nedaye tu tevgereke din. ICG’ê, diyar dike ku PDK’ê bi rêya xalên kontrolê û Pêşmergeyên xwe, pêşî li kadroyên PKK'ê digirt da ku bi civaka Êzîdî re têkiliyê nedane.
Ev astengiyên PDK’ê di rapora ewlehiyê ya sala 2010’an a Wezareta Navxweyî ya Iraqê (Iraq Ministry of Interior, Security Report on Ninawa) de jî cîh digirin. Di raporê de tê diyarkirin ku berpirsê PDK'ê yê Şengalê Serbest Bapîr û fermandarên herêmî ferman dane xalên kontrolê ku rê nedin tu kesên ser bi PKK’ê ve an jî yên ku dixwazin pergaleke parastinê ya alternatîf ava bikin, derbasî gundên Êzîdiyan bibin. Ev astengî rasterast li dijî mafê parastina jiyanê yê gel bûn. Rêber Apo jî di nirxandinên xwe yên sala 2011’an de balê dikişîne ser vê rewşê û dibêje, "Em dixwazin Êzîdiyan ji fermanan rizgar bikin û wan bikin xwedî vîn, lê hêzên serwer ên li wir (PDK) nahêlin gel xwe birêxistin bike. Ew dixwazin gel her dem bêparastin û muhtacî wan bimîne."
Raporên fermî yên UNAMI (Mîsyona Alîkariyê ya Neteweyên Yekbûyî ji bo Iraqê) yên sala 2012’an jî vê metirsiyê piştrast dikin. Di rapora wan a bi navê "Situation of Minorities in Iraq" (Rewşa Kêmneteweyan li Iraqê) de tê gotin, "Hewldanên sivîl û siyasî yên ji bo avakirina parastina cewherî, ji aliyê hêzên ewlehiyê yên herêmî (PDK) ve bi hinceta ewlehiyê tên tepisandin. Astengkirina rêxistinkirina civaka Êzîdî dibe sedem ku komên radîkal bi hêsanî li herêmê bi pêş bikevin û ev rewş Şengalê di nava xetereyê de dihêle." Ev raporên navneteweyî bi zelalî nîşan didin ku astengkirina banga Rêber Apo ya ji bo parastina cewherî, di rastiyê de rê li ber karesata DAÎŞ’ê vekir. PDK’ê bi vê polîtîkaya xwe re Şengal bêparastin hişt û civaka Êzîdî bi rîska qirkirinê rûbirû hişt.
Di daxuyaniyên fermî yên Serbest Bapîr de ku wê demê di medyaya PDK’ê de hatibûn weşandin, ew bi eşkereyî dibêje: "Tu kes nikare bê destûra me li Şengalê kar bike." Ev gotin di arşîvên Komeleya Mafên Mirovan a Iraqê (IHRC) de wekî delîla "kontrolkirina zordar" cih girtiye. Di raporên IHRC’ê yên sala 2011’an de wiha tê gotin: "Rêveberiya PDK’ê ya li Şengalê hewl dide her cure dengê cuda û her hewldaneke parastina xweser bêdeng bike. Ev yek civaka Êzîdî bêçare dihêle." Ev belgeyên navxweyî yên Iraqê bi zelalî nîşan didin ku PDK’ê ne tenê banga Rêber Apo asteng kiriye, di heman demê de civak ji hemû alternatîfên parastinê jî bêpar hiştiye.
Rêber Apo di parêznameyên xwe de, bi taybetî di analîza "Şengal: Warê Berxwedanê" (2010) de wiha dibêje, "Banga me ya ji bo Êzîdiyan, banga vejînê ye. Ev banga me ne ji bo dagirkirinê, ji bo parastina rûmeta mirovahiyê ye. Lê PDK bi navê kurdayetiyê nahêle Êzîdî xwe biparêzin. Ev şaşiyeke dîrokî ye û dê di rûpelên dîrokê de wekî xiyaneteke li hemberî Êzîdiyan cih bigire." Peyamên Rêber Apo ku ji bo kadroyên PKK’ê yên diçûn Şengalê dihatin dayîn, li ser vê bingehê bûn. Lê belê, her carê ku kadroyekî PKK'ê dixwest bikeve gundekî Êzîdiyan, li xalên kontrolê yên PDK’ê dihat astengkirin. Di raporên ewlehiyê yên sala 2012'an de ku piştî sala 2014’an di arşîvên PDK’ê yên Şengalê de hatin dîtin, bi hûrgilî behsa çavdêriya li ser tevgerên PKK’ê tê kirin û ferman bi vî awayî hatiye dayîn, “Divê tu kes bêyî destûra fermandariya me derbasî gundên Êzîdiyan nebe."
Ev astengî di rastiyê de Şengal kiribû mîna "zindaneke vekirî". PDK’ê dixwest Êzîdiyan bi temamî bi xwe ve girêbide û nehişt ku banga dîrokî ya Rêber Apo bigihîje armanca xwe. Di rapora sala 2009'an a ICG'ê de li ser vê rewşê wiha tê gotin, "Nakokiya di navbera PDK’ê û PKK’ê de li Şengalê, dibe sedem ku civaka Êzîdî di nava du agiran de bimîne. PDK’ê her hewldana PKK’ê ya ji bo rêxistinbûnê bi tundî tepisand; ev yek bû sedem ku civak di roja teng de bêparastin bimîne." Ev belgeyên navneteweyî piştrast dikin ku PDK’ê bi hinceta ewlehiyê di rastiyê de gel bêparastin hişt. Wan nehişt ku banga Rêber Apo bi cih were, ji ber ku wan pergaleke parastinê ya alternatîf û serbixwe ji bo berjewendiyên xwe yên siyasî mîna xetereyekê didît.
Di encamê de, ev siyaseta PDK’ê zemîna ferman û karesata sala 2014’an amade kir. Astengiyên li dijî kadroyên PKK’ê, di rastiyê de astengiyên li pêşiya rizgariya Êzîdiyan bûn. Rêber Apo di peyameke xwe ya sala 2013’an de hişyariyeke wiha dabû, "Em hewl didin ku Êzîdiyan biparêzin, lê rê nadin me. Ew êdî di xetereyê de ne." Ev hişyarî îro di raporên UNAMI, ICG û IHRC’ê de wekî rastiyeke dîrokî derdikeve pêş. PDK’ê di navbera salên 2005 û 2013’yan de nehêla ku parastineke xweser ava bibe û Şengal bêparastin hişt, heta ku karesata 3’yê Tebaxê pêk hat.
Hemû belge nîşan didin ku PDK’ê bi zanebûn rê li banga Rêber Apo girt da ku Şengalê wekî keleha xwe ya bê-alternatîf bihêle. Lê gava ku DAÎŞ’ê êrîş kir, ew keleh di kêliyekê de hilweşiya. Ew astengiyên ku wê demê hatin derxistin, îro di dîroka Êzîdiyan de wekî birînên kûr tên dîtin. Dîrok îspat dike ku wan ji bo berjewendiyên xwe yên desthilatdariyê hişt ku Êzîdî rastî qirkirinê bên. Civaka Êzîdî di nava vê siyaseta teng de, bû qurbana wê bêparastiniya ku ji aliyê PDK’ê ve li ser wan hatibû ferzkirin.