Zemîna fermanê, ne tenê bi xendekan, xalên kontrolê yan jî astengiyên siyasî yên Madeya 140’an hat avakirin. Zemîneke gelekî kûrtir û xeternaktir hebû: Zemîna derûnî-îdeolojîk. Ji bo ku civakek bibe qurbana jenosîdekê, divê beriya her tiştî ew civak ji aliyê exlaqî û mirovahî ve di çavê derdora xwe de bê qîmet bibe. Di navbera salên 2005-2013’yan de, Şengal bû navenda şerekî derûnî yê mezin. Bi rêya gotarên olî yên tund, propagandaya medyaya herêmî û şebekeyên civakî yên ku bi zanebûn hatibûn parçekirin, Êzidî wekî yê din û yê ku divê were guhertin dihatin nîşandan. Ev prose, di civaknasî de wekî dêmonîzekirin tê binavkirin. Gava ku tu cîranekî xwe wekî bê bawer an yê li derveyî xeleka mirovahiyê pênase dikî, tu êdî zemîna wê yekê amade dikî ku qirkirina wî ne wekî guneh lê wekî erkekî olî yan jî neteweyî bê dîtin.

Propagandaya reş a ku li ser êzidiyan dihat meşandin, ne tenê li ser malperên înternetê an jî rojnameyan bû; ew di nava camiyan, di nava danûstendinên rojane yên li bazaran û di nava gotarên siyasî de hatibû şikilandin. Di raporên UNAMI yên 2012’yan de tê dîtin ku gotarên nefretê li navçeya Şengalê bûne sedema wê yekê ku Êzidî êdî bi ewlehiyê nekevin nav gundên Ereban û Erebên gundên derdorê jî bi çavekî gumanbar li Êzidiyan binerin. Ev gumanbarî, ne ya xwezayî bû; ew bi fermanên binê erdê  yên ku PDK û hin hêzên din ên herêmî li ser Êzidiyan didan, hatibû çandin. Wan digot: ‘’Ew Êzidî ne, ew ne wek me ne, ew hevkariya bi hêzên derve re dikin.’’ Ev propagandaya ku Êzidî wekî sîxur yan jî  biyanî nîşan dida, zemîna fermanê ya civakî bû.

Rola cîrantiya xirab di vê pêvajoyê de herî zêde xwe di rewşa 3’yê Tebaxê de da der. Gava ku çekdarên DAÎŞ’ê hatin, gelek ji cîranên Êzidiyan ên ku bi salan bi wan re dijiyan, ne tenê bêdeng man, lê di gelek rewşan de bûn alîkar. Çima? Ji ber ku di mejiyê wan de bi salan ev îdeolojiya bêrûmetkirinê hatibû çandin. Belgeyên ku îro di nava destê saziyên mafên mirovan de ne, nîşan didin ku di navbera 2008-2012’yan de, di nava gelek gundên Erebên derdora Şengalê de, gotarên şer bi awayekî fermî dihatin belavkirin. Ev gotar, ji bo ku Êzidî bêparastin bimînin, pêdivî bûn. Ger civaka derdorê êzidiyan biparasta, DAÎŞ’ê ew qas bi hêsanî nikaribû Şengalê bixista. Lê wan bi van gotaran, civaka derdorê amade kiribûn ku qirkirinê wekî paqijkirinê bibînin.

Her wiha, sîstema bajarvanîkirina mecbûrî ya ku me di beşên pêşîn de behs kiribû, di vir de jî rolek lîst. Êzidiyên ku ji çiyayên xwe hatibûn daxistin û xistin nava komelgehan, êdî ji xwezaya xwe hatibûn qutkirin. Di wan komelgehan de, wan ne tenê axa xwe, heta hestên xwe yên civakî jî wenda kirin. Ew fêrî jiyaneke bêdeng bûn. Ev bêdengî, di rastiyê de cureyekî  şerê derûnî  bû. Gava ku kesek li hemberî heqaretan, li hemberî gotarên nefretê dengê xwe bilind nake, ew civaka derdorê cesaret dike. PDK’ê bi vê bêdengiya mecbûrî  Êzidî di çavê erebên derdorê de wekî kesên ku xwediyê wan nîne nîşan dan. Û her kesê ku dizane xwediyê civakekê tune ye, dizane ku ew civak hêjayî hemû cure êrîşê ye.

Di warê medyayî de jî, Şengal her tim di bin ambargoyeke agahdariyê de bû. Bûyerên biçûk ên ku dihatin serê Êzidiyan, di medyayê de bi şiklê kêşeya şexsî dihatin nîşandan. Bi vî rengî, Êzidiyan fêrî bêdengiya li hemberî neheqiyê bûn. Ev rewşa bêdengiya mecbûrî, zemîna qirkirinê ya herî xurt bû. Çima? Ji ber ku jenosîd, beriya ku bi çekan dest pê bike, bi kuştina vîna berxwedanê dest pê dike. Civaka ku vîna xwe ya parastinê wenda kiriye, civaka ku baweriya xwe bi hêza xwe ya civakî wenda kiriye, di rojekê de dibe mexdûrê komkujiyê. Propaganda, vîna Êzidiyan parçe kiribû. Wan êdî ne bawerî bi xwe, ne bawerî bi cîranên xwe û ne jî bawerî bi rêberên xwe yên ruhanî hebû.

Di van salan de, Êzidiyan bi zimanê xwe, bi baweriya xwe û bi hebûna xwe di nava cîhaneke ku ji wan re biyanî bû, man. Ew qas biyanî bûn ku êdî cîranên wan ên ku bi salan bi wan re dijiyan, dest bi xerîb dîtina wan kirin. Sîstemê, bi rêya propagandaya reş, Êzidî wekî yê din û yê xirab nîşan dan. Ev dijminatî, ne ji nişka ve çêbû; ew di nava wan komelgehan de, bi rêya civakên derdorê ve hat kûrkirin. Êzidî di nava çarçoveyeke ku her alî dijmin bû, hatin girtin. Ev, xeleka dawî ya zemînê bû. Gava ku tu ji erdnîgariya xwe hatî qutkirin, aboriya te hatî felckirin, rêberên te hatibin bêbandorkirin û civaka derdorê li dijî te hatibe amadekirin, êdî tenê hincetek lazim bû ku ew ferman dest pê bike.

Siyaseta dengê xirab, her weha di nava dibistanan de jî hatibû birêvebirin. Di pirtûkên dibistanan ên li Şengalê de, dîroka Êzidiyan an bi temamî dihat paşguhkirin, an jî bi awayekî xerab dihat behskirin. Zarokên Êzidî di dibistanên dewletê de fêrî inadkirina li hemberî xwe dibûn. Ew  fêr dikirin ku ew kêm in, bê ol in  yan jî yên ku divê bên rizgarkirin. Ev perwerde, di mejiyê nifşên nû de bêçarebûn çand. Ew nifşên ku di van dibistanan de mezin bûn, çiyayên xwe wekî tiştekî dûr û xerîb dîtin. Wan ew girêdanbûna kûr a bi axa xwe re wenda kiribûn. Gava ku êrîş hatin, ew nifşên ku di nava van dibistanan de mezin bûbûn, di nava şaşwaziyekê de man.

Di vê çarçoveyê de, Rêber Apo di analîzên xwe yên 2012’yan de dibêje: "Şerê herî mezin, şerê mejî ye. Ewên ku mejiyê Êzidiyan dagir kirine, ewên ku wan bêvîn hiştine, ewên ku bi propagandaya reş wan ji heqîqeta xwe dûr xistine, ew in yên ku zemîna fermanê amade kirine.’’ Ev gotin, îro wekî rastiya dîrokî derdikeve holê. PDK’ê bi navê ewlehiyê, di rastiyê de dagirkirina mejiyê Êzidiyan kiribû armanc. Wan dixwest Êzidî bibin dîlên îdeolojiya wan. Û ji bo vê jî, wan her tim got: "Hûn nikarin xwe biparêzin, hûn nikarin xwe bi rê ve bibin, hûn tenê dikarin bi me re bimînin."

Di dawiyê de, em dikarin bibêjin ku şerê derûnî û propagandaya reş, zemîna ku bi destê zagonan û xendekan hatibû avakirin, temam kir. Ew zindanên vekirî yên ku rejîma BAAS’ê ava kiribû, di salên 2005-2013’yan de bi destê propagandaya nû bûn cihê ku Êzidî lê hatin bêhêvî kirin. Ew zemîna ku hatibû avakirin, zemîna bêvînkirinê bû. Dema ku mirov vîna xwe wenda dike, ew êdî mirovê ku dikare li hemberî qirkirinê bisekine namîne. Civaka Êzidî, bi vê dêmonîzekirinê re, ji cewhera xwe ya ku bi hezaran salan li hemberî hemû fermanan li ber xwe dabû, hat dûrxistin. Ev pêvajo, di heman demê de şerê derûnî yê herî dijwar bû ku bi armanca amadekirina qurbanê dihat meşandin.

Ev beşa dîroka me, beşeke ku divê em bi hemû hûrgiliyên wê fam bikin. Ew şerê ku bi dengên xirab dest pê kir, bi qirkirinê bi dawî bû. Ew dengên xirab, dengên wan kesên bûn ku dixwestin Êzidiyan ji ser rûyê erdê rakin. Û Êzidî, di nava van hemû dengên nefretê de, hatin hiştin ku li benda fermanê bimînin. Zemîna ku bi salan bi gotarên xirab hatibû amadekirin, di 3’yê Tebaxê de bi rastiyê re rû bi rû hat. Ew ferman, ne tenê bi çekan, lê di serî de bi kuştina raman û rûmeta Êzidiyan dest pê kiribû. Ew zemîna ku îro di bin lingên me de ye, zemîna wê dêmonîzekirina kûr e ku bi salan hat meşandin.

Em êdî dizanin; propaganda, ne tenê gotar bû, ew parçeyekî operasyonê bû. Ew operasyona ku dixwest Êzidiyan bêrûmet bike, da ku gava ferman bê, tu kes nebêje ev neheqî ye. Ew operasyona ku dixwest Êzidiyan ji hevgirtina civakî dûr bixe, da ku DAÎŞ bikaribe bi hêsanî wan biqedîne. Ew operasyona ku dixwest her Êzidiyekî bike mirovekî bêhêvî, da ku tu carî nikaribe li hemberî qirkirinê bisekine. Ev, çîroka wê civakê ye ku bi destê polîtîkayên dûr û dirêj, bi destê zextên derûnî û bi destê propagandaya reş, hatibû hiştin ku li ber dîwarên zindana xwe bimîne.

Em niha gihîştin wê qonaxê ku zemîn bi her awayî amade ye. Êzidî bêparastin in, bêstatû ne, di navbera Bexda û Hewlêrê de hatine parçekirin û di çavê cîranên xwe de hatine bêrûmetkirin. Ev zemîna ku me di 12 beşên dirêj de analîz kir, ne tenê bûyerên dîrokî ne; ew nexşeya rêya jenosîdê ne. Her belgeyê, her raporê û her rastiyê, nîşan da ku 3’yê Tebaxê ne qezayek bû; ew encama planeke 40 salî bû.